Van angst naar hoop met Yoda en Paulus

Als je weleens op Facebook komt, af en toe Twitter gebruikt, of simpelweg nog gewoon een krant leest (zoals ik), kan het je niet zijn ontgaan: sinds gisteren draait een nieuwe Star Wars-film in de bioscopen: The Force Awakens. Jedi, de Force, Han Solo, ze zijn allemaal terug. Deze reeks van nu 7 films heeft soms verrassende religieuze elementen. Eén daarvan koppelt voor mij Jedi-meester Yoda aan apostel Paulus. Samen gaan zij in hink-stap-sprong van angst naar hoop.

Films zijn cultureel gemeengoed geworden

De eerste film uit de reeks ging in première een dag vóór mijn geboorte, in 1977. Deze film — die toen nog gewoon ‘Star Wars’ heette, maar later omgedoopt werd tot ‘Episode IV: A New Hope’ — introduceerde karakters, plotelementen en ideeën die in de populaire cultuur gemeengoed zijn geworden: karakters als Luke Skywalker en Prinses Leia; plotelementen als “Nee, ík ben je vader”; en ideeën als de ‘Force’ met zijn lichte en duistere kant.

(In de vroege jaren 80 verschenen er twee vervolgfilms op A New Hope. En tussen 1999 en 2005 kwamen er nog eens drie bioscoopfilms uit, gevolgd door een animatiefilm en intussen alweer drie animatie-tv-series. En nu dus een zevende film, terwijl ook nummers acht en negen zijn al zijn aangekondigd. Maar dit terzijde.)

Verschillende religieuze elementen

Wat ik interessant vind — anders schreef ik natuurlijk niet hier over dit onderwerp — is dat verschillende ideeën uit de film een morele, ja, zelfs religieuze connotatie hebben. Eén zo’n idee is dat een ‘uitverkorene’ balans brengt tussen goed en kwaad, een gezalfde, een redder.

Daarom zou je Anakin Skywalker kunnen beschouwen als koning David, degene die dat moest doen, maar het uiteindelijk niet kon. Sterker, om zijn op het eerste gezicht positieve doelen te bereiken, wist hij zich verleid door de duistere kant. En hij vervalt tot zonde, zou je kunnen zeggen, en wordt Darth Vader. (Kijk Episodes II, III en III voor het verhaal van Anakin.)

Jaren later betreedt zijn zoon Luke Skywalker het toneel. Als zoon van — dat weet op dat moment niemand, ook Luke zelf niet — lijkt hij dan misschien wel op Jezus, de ‘zoon van David’. Via verschillende omwegen en verleidingen slaagde hij wél in zijn missie om de Force in evenwicht te brengen. (Kijk Episodes IV, V en VI voor het verhaal van Luke.)

(Als je de geruchtenmachine op de interwebs mag geloven, heeft ook Luke overigens uiteindelijk gefaald en is hij overgelopen naar de duistere kant. Maar om dat te weten te komen, moet je de film ook maar gaan bekijken.)

“Angst is het pad naar de duistere kant”

Foto: Jedi-meester YodaDie religieuze elementen troffen mij persoonlijk het meest toen ik de films een jaar of wat geleden (voor de zoveelste keer) bekeek en met name bleef haken bij een bekende uitspraak van Jedi-meester Yoda. Hij zei:

“Angst is het pad naar de duistere kant: angst leidt tot woede, woede leidt tot haat, en haat… leidt tot ellende.”

Yoda zegt dat in Episode I tegen een jonge Anakin Skywalker, die bang is zijn moeder te verliezen. Die woede voelt als zij in Episode II inderdaad gevangen genomen wordt door het Zandvolk, enorme haat koestert tegen dat volk wanneer zijn moeder inderdaad sterft. Wat uiteindelijk eindigt in een moordpartij op de hele stam: “I killed them all. And not just the men, but the women and the children, too.”

Hink-stap-sprong van angst en woede naar haat en ellende.

En daarmee is Anakins transformatie van de lichte naar de duistere kant van de Force een feit. Daar kun je natuurlijk van vinden wat je vindt; het natuurlijk maar een verhaal. En voor Anakin was het in dat verhaal nodig om argumenten te hebben om uiteindelijk de duistere kant te kiezen. Waarna jaren later zijn (dan nog ongeboren) zoon balans brengt. Enzovoort, enzovoort.

“We prijzen ons zelf gelukkig onder alle ellende”

Maar kort nadat ik de films bekeken had, stuitte ik op een Bijbeltekst die een soortgelijke hink-stap-sprong maakt. Die tekst is van Paulus die in zijn brief aan de Romeinen schrijft:

“We prijzen ons zelfs gelukkig onder alle ellende, omdat we weten dat ellende tot volharding leidt, volharding tot betrouwbaarheid, en betrouwbaarheid tot hoop.”

In eerste instantie bevreemdde deze tekst mij. Want hoezo, van ellende naar hoop? Hoe kan verdriet, ziekte, dood en ellende uiteindelijk leiden tot hoop? Daar zat ik mee. Een mooie tekst en grappig dat Paulus zo aansluit op Yoda — hoe bedoel je, de Bijbel is niet meer van deze tijd 😉 — maar ik was er nog niet over uit.

En toch. Paulus zegt een vers eerder: “In de hoop te mogen delen in zijn luister prijzen we ons gelukkig.” Let op het voorzetsel: we prijzen ons gelukkig ‘in’ de hoop. Een vers later: we prijzen ons gelukkig ‘onder’ alle ellende. ‘In’ die hoop delen is voor Paulus zo sterk dat hij die zelfs kan ervaren ‘onder’ de ellende die hij meemaakt.

Daarmee is Paulus’ transformatie een feit. Zijn voorbeeld is Jezus. Want als iemand heeft aangetoond dat volharding in ellende leidt tot betrouwbaarheid, is hij het wel. En daaruit put ik hoop.

Hink-stap-sprong van ellende en volharding naar betrouwbaarheid en hoop.

Logo: Star Wars: The Force Awakens

Foto Darth Vader: William Tung; foto Yoda: Gonzalo Martín; licenties: CC BY-SA 2.0

Reageren

Reacties

Deel dit verhaal:
Christiaan W. Lustig

Geschreven door:

Zoeken:

Populaire berichten

Kaarsjes:
Bekijk meer kaarsjes
Steek zelf een kaarsje aan
Kaars