MENUMENU

Hoe kom je achter de waarheid in het nieuws?

Weet jij nog wat de waarheid is over de ramp met de MH17, de zenuwgas aanval op de Russische dubbelspion Skripal of de gifgasaanval op Douma? Al het nieuws zit vol ‘alternatieve feiten’ waardoor je niet meer weet wie je kan geloven. Hoe kom je achter de waarheid in het nieuws?

Snelle conclusies

Het belangrijkste van het nieuws is voor mij toch dat mij feiten worden verteld. Wat is er gebeurd en wie heeft wat gezegd en gedaan? Maar steeds vaker merk ik dat ik niet zo zeker weet of het klopt wat ik hoor. Ik hoor de Franse president Macron met grote stelligheid zeggen dat het regime van de Syrische president Assad gifgas heeft gebruikt bij een aanval op het stadje Douma. En ik vraag me af: hoe weet je dat nu al zo zeker? Hetzelfde hoorde ik over de zenuwgas aanval op de voormalige Russische dubbelspion Skripal en zijn dochter als die nog maar amper is gebeurd: ‘Alles’ wijst erop dat het Russische regime verantwoordelijk is. Ik twijfel niet heel erg aan de conclusies, maar vraag me wel af of niet meer voorzichtigheid geboden is. Wat dat betreft is het in minister Blok van Buitenlandse zaken te prijzen dat hij geen expliciete steun aan de raketaanvallen op Syrië heeft uitgesproken, omdat hij ‘over onvoldoende eigen informatie beschikt’. Brengt een dergelijke stelligheid meer duidelijkheid over de waarheid?

Alternatieve feiten

In ieder geval lokt het uit tot alternatieve feiten. Zowel bij de zenuwgas aanval als bij de MH17 horen we van het Russische regime een alternatief scenario. Het zenuwgas zou juist van Europese en Amerikaanse makelij zijn, zo zou een Zwitsers onderzoeksbureau concluderen. Waarna dit bureau in allerijl dit weer moet tegenspreken. Maar het is wel gezegd. En het wordt wel geloofd. En wie geloof je? Wie vertrouw je?

Kritischer op je feiten

Nu is mijn vertrouwen in onze media best groot. En toch mag het van mij best wel eens kritischer. Ook op zichzelf. Hoe vaak hebben we al niet gehoord dat Trump zich nu echt vergaloppeerd heeft met zijn ‘alternatieve feiten’? Hoe snel geloven we volstrekt voorbarige conclusies over de Russen, de Noord-Koreanen, de Chinezen, of welke vijand je ook maar wil uitkiezen? En hoe weinig kritisch zijn we in de media zelf naar onze beelden van Nederlandse politici, die we alleen aan het woord laten over wat wij vinden dat in ons beeld van hen past?

De waarheid gebeurt

We doen dat te weinig. En de reden hiervoor is misschien wel heel simpel: de waarheid is niet altijd meteen voorhanden. De waarheid ‘gebeurt’. Een mooi voorbeeld, in al zijn triestheid, vond ik het bericht vorige week van de arrestatie van acht mannen vanwege de dodelijke stormloop in Turijn vorig jaar tijdens de Champions League-finale. Er waren allerlei theorieën over wat daar gebeurd was, maar niemand wist het echt. Goed speurwerk heeft nu geleid tot de arrestatie van acht mannen, die ervan worden verdacht een bijtende stof te hebben gespoten op het publiek, om ze in de paniek te kunnen beroven. Met één dode en 1500 gewonden tot gevolg. Het heeft even geduurd, maar nu lijkt er duidelijkheid te zijn. De waarheid gebeurt.

Achterhaalt de waarheid de leugen?

Maar de waarheid die moet gebeuren wordt in de weg gezeten door vermeende ‘feiten’ die de wereld in geslingerd worden, waardoor niemand meer weet wat je ervan moet denken. ‘Al komt de leugen nog zo snel, de waarheid achterhaalt hem wel’ zegt een oud gezegde. Maar is dat ook zo? Het beeld dat met leugens geschapen wordt blijft hangen. En een leugen is heel simpel: dat wat niet waar is. We zouden dus best wat voorzichtiger mogen zijn met wat we beweren. Omwille van de waarheid.

Wat is waarheid?

Wat is waarheid? Die vraag stelt Pilatus in het Johannes-evangelie als Jezus voor hem staat. Jezus zei: ‘Ik moet de waarheid bekend maken. Daarvoor ben ik geboren en daarvoor ben ik naar de wereld gekomen. Iedereen die aan de kant van de waarheid staat, luistert naar mijn woorden.’ (Johannes 18:37). Daarop zei Pilatus: ‘Wat is waarheid?’ Ik begrijp hem wel. De menigte die voor hem staat en die Jezus aan het kruis wil hebben is opgehitst met alternatieve feiten die weinig met Jezus’ waarheid van doen hebben. Hoe kun je de waarheid nog achterhalen als je geen gesprek meer kunt hebben over feiten, maar ‘waarheden’ tegenover elkaar komen te staan, als gesloten bastions, waar geen gesprek meer over mogelijk is?

De waarheid vraagt geduld

Al komt de leugen nog zo snel, de waarheid achterhaalt hem wel… De enige waarheid hiervan is dat de waarheid tijd nodig heeft. De waarheid gebeurt. En dat vraagt om geduld. En ondertussen goed kijken en luisteren, en kritisch zijn op je eigen waarneming. Het zou wel eens anders kunnen zijn dan je denkt. En dat zal blijken. De waarheid gebeurt, vroeg of laat. Tenslotte is dat het enige wat kan blijven bestaan. Hoe hard er ook anders wordt geroepen.

Foto: Ministers Blok en Lavrov (Rusland) van Buitenlandse Zaken bij hun gezamenlijke persconferentie vrijdag 13 april 2018 in Moskou

Deel dit verhaal:
Otto Grevink

Geschreven door:

Thema: Blog
17 april 2018

62 x gelezen
Kaarsjes:
Bekijk meer kaarsjes
Steek zelf een kaarsje aan
Kaars