Het licht van Rembrandt

Het licht van Rembrandt

26 oktober 2021 0

Licht is de afwezigheid van duisternis, of meer nog; duisternis is de afwezigheid van licht. Zonder licht geen leven. Rembrandt lijkt dat uitermate goed begrepen te hebben. Een onverlicht oog ziet niets. Door te kiezen hoe en waar het licht valt, zet Rembrandt de kijker aan het denken.

Vorige week doolde ik rond door de indrukwekkende eregalerij van de Nederlandse schilderkunst in het Rijksmuseum. Niet dat je een aanleiding moet hebben om er naar toe te gaan, maar het schoolwerkstuk van mijn nichtje (bijna 9) ging over Rembrandt van Rijn. En hoe kan je over de beroemde schilder vertellen, zonder iets van hem gezien te hebben? Je snapt het: op naar Amsterdam!

Afvinken

Bij een museumbezoek merk ik bij mijzelf snel een afvinkritme in het bezoeken van de verschillende zalen. Voor een kind van acht jaar is zo’n immense collectie al helemaal niet te verwerken in één bezoek. Gelukkig biedt het Rijksmuseum zelf uitkomst: een digitale speurtocht langs de hoogtepunten uit de collectie. Met leuke vragen en een spannende verhaallijn kun je na twee uur weer buiten staan. Enige jammere is het gehanteerde medium. Een mini-tablet om je nek zorgt ervoor dat je vergeet om naar het imposante bouwwerk te kijken dat het museum ook is. Het gebouw imponeert tenslotte niet alleen met de collectie, maar ook met zichzelf.

De techniek clair-obscur

Wat mij van dit bezoek het meest is bijgebleven is de clair-obscur in de schilderwerken van Rembrandt. Deze techniek, waarbij de nadruk op de lichte delen gelegd wordt en waarbij donkere schaduwen andere elementen naar de achtergrond drukken, is ontstaat in de Renaissance. Rembrandt heeft de techniek vervolmaakt.

4x Rembrandts’ licht: van het Joodse Bruidje tot de Nachtwacht

Het licht in het Joodse Bruidje trekt ons naar de kern van het intieme verhaal van Isaak en Rebekka; omarming van boezem en schoot. Daar waar liefde ontstaat en gekoesterd wordt.

Is het een kaars die Petrus verlicht wanneer hij Jezus voor de derde keer verloochent? Wij zien het niet. Typerend voor Rembrandts clair-obscur is dat je eigenlijk nooit helemaal kunt zien waar het licht vandaan of vanaf komt. En of Petrus het licht zoekt of juist vermijdt? Kijk nog eens goed!

Over goed kijken gesproken. Zonder het licht in de schilderijen van Marten en Oopjen is er ook geen zicht op de uiterlijke schoonheid van de perfect gekloste en geschilderde kanten kragen.

Meer dan dertig personen zijn afgebeeld op de Nachtwacht. Al deze mensen hebben hun plek in het licht of hun plek in de schaduw. Een zelfgekozen plek? Had het te maken met afkomst of bezit, met leeftijd of geslacht? Met lot of noodlot? Was het toen net als nu; het duister als willekeurige slagschaduw over het leven. Maar ook: kiezen voor licht, leven als een zonnebloem.

Laat je verrassen

Ik waan mij echt geen Rembrandt-recensent. Mijn duiding van zijn ogenschijnlijk eenvoudige toepassing van licht en donker is niet meer dan mijn persoonlijke ervaring. Hij zet mij op een spoor van donker en licht. Het maakt mij bewust van mijn eigen verantwoordelijkheid om me te keren naar het licht.

Tegelijkertijd is het geen mens gegeven om een schaduwvrij leven te kunnen leven. En omdat wij dus niet altijd weten waar Het Licht vandaan komt; ik laat mij graag verrassen wanneer ik met mijn neus op een minitablet door een prachtige wereld loop!

close

Tips en inspiratie in je mailbox?

Meld je aan voor onze nieuwsbrief en ontvang elke week inspiratie voor geloof en zingeving in je dagelijks leven.

Wilco met LEV
Wilco met LEV