Dromen doe je als het donker is

Kerstmis viel vroeg dit jaar. Tijdens een avondwandeling begin november zag ik tot mijn verbazing de eerste kerstboom al in de huiskamer staan. De behoefte aan gezelligheid is dit jaar groot, en Kerstmis staat voor gezelligheid: de warmte binnen, de lichtjes in het donker, de volle eettafels. Rondom Black Friday waren de winkelstraten weer afgeladen als vanouds, tot afschuw van de burgemeesters. Want Sinterklaas en Kerst zat eraan te komen, en je hebt cadeaus nodig. Juist nu. Maar gezien de recente coronacijfers zal deze Kerst voor veel mensen ook uitermate eenzaam zijn. Wat is het kerstgevoel in een anderhalve meter-samenleving? En hoe maak je een bizar jaar goed in slechts twee dagen? 

Dat Kerst dit jaar anders is, ondervind ik aan den lijve. Was eerste Kerstdag altijd vaste prik bij mijn eigen ouders, nu houdt mijn vader van in de zeventig angstvallig de boot af. “Eerst maar dat vaccin afwachten”, is zijn insteek. Mijn moeder is solidair. Dat zal wel even wennen zijn, voor het eerst in mijn leven zonder mijn naaste familie aan de kersttafel. En voor veel ouderen was het afgelopen halfjaar al uitermate eenzaam: visite was spaarzaam, de ontmoetingen vaak ietwat gekunsteld. Misschien verwachten we wel te veel van die laatste weken van het jaar. Zo gezellig zijn die kerstdiners achteraf toch ook niet? Maar toch, mensen gedijen bij terugkerende rituelen: pakjesavond, kerstavond, oud en nieuw. En voor veel mensen is de tijd schaars: een jaar wachten is niet voor iedereen vanzelfsprekend. 

Verbondenheid

Als dominee merk ik iedere december veel van die kersttradities bij de vieringen in de kerk. Vooral op Kerstavond puilt de kerk uit met mensen die je door de rest van het jaar zelden tegenkomt. Het hoort erbij: het kerstverhaal van de geboorte van Jezus, het zingen van ‘Stille nacht’ en de warme chocola na afloop. Of je het allemaal gelooft is nog niet per se aan de orde, het ritueel zelf is voor veel mensen van grote waarde. En ook kerken zijn nu gebonden aan online vieringen. En dan maar redden wat er te redden valt, in een periode waarin ook kerken hun gemeenschap langzaam zien verkruimelen. Hoe hou je de verbondenheid vast als je elkaar niet kunt zien of spreken?

Instant-behoeftebevrediging de norm?

De vier weken voorafgaand aan Kerstmis staat in de kerk te boek als de adventstijd. Het is traditioneel een tijd van voorbereiding. Iedere zondag wordt er een kaars aangestoken om aan te geven dat het licht wordt, juist als het buiten donker is. Het idee dat een hoogfeest staat of valt met een goede voorbereiding is uit de mode. Vrijwel iedere Nederlander gaat daags na pakjesavond los met alle kerstverlichting die de zolder rijk is. Na 1 januari wordt de hele handel dan weer ingepakt want hup: je wil met een schone lei beginnen. Dat is de pest aan deze tijd: we zijn door Netflix, Spotify en nieuwsmeldingen op de smartphone gewend geraakt aan instant-behoeftebevrediging. Wachten is er niet meer bij, want zinloos. Dat holt ons langzaam maar zeker uit, maar wat doe je eraan als iedereen om je heen het schijnbaar volhoudt? Daarnaast zijn we in Nederland gewend geraakt aan de stijgende lijn: alles van vorig jaar moet overtroffen worden, op iedere denkbare manier: méér gezelligheid, méér cadeaus, méér exquise gerechten. Dat iets stagneert of, God verhoedde het, terugloopt: daar moeten we niet aan denken. Maar wat kun je in dit krankzinnige coronajaar verwachten van de feestdagen als goedmaker?

Het hangt allemaal niet van jou af

In de katholieke kerk, de kerk waar men eeuwenlang de tijd heeft én neemt om zaken te overdenken, duurt de kerstperiode eigenlijk tot de zondag ná zes januari: het feest van driekoningen (die in menig kerststal al bij de geboorte present zijn). Pas daarna hoeft de kerstboom de deur uit. Voor mij als protestantse letterbijter was dat een eye-opener: ik hoefde niet alles in twee dagen te proppen. Ik kon geleidelijk naar Kerst toeleven, en daarna zachtjes de landing inzetten. En dat ieder jaar weer. Dat was voor mij de waarde van een kerkelijke traditie: het hangt allemaal niet van jou af. 

Dromen van licht

Ik hoop dat we, ook onder coronamaatregelen, niet te hoge verwachtingen koesteren van eerste en tweede kerstdag. Het hoéft niet te slagen, en al helemaal niet in dit jaar, in deze omstandigheden. Laten we het oprekken, tot in het nieuwe jaar. Neem de tijd om je geliefden te ontmoeten, ook na de feestdagen. Er is tijd, als je het maar neemt voor elkaar. En laten we onszelf oefenen in verlangen. Verlangen naar een omhelzing, een ontmoeting zonder beperkingen. In de kerk verwijst Kerstmis altijd vooruit naar Pasen. Jezus’ geboorte is zinloos als hij niet sterft en, zo gelooft de kerk, weer herrijst. Afwachten dus, en volhouden. Dromen van licht doe je als het donker is. En misschien is het licht dichterbij dan we denken. 

Zalig Kerstmis!

Sjoerd Muller is radiomaker bij KRO-NCRV, daarnaast is hij deeltijd verbonden als predikant bij een kerk in Apeldoorn en blogger bij MijnKerk.nl. De illustratie is van Geesje Jaakke- Den Toonder.

One comment on “Dromen doe je als het donker is
  1. Avatar Marij-ke schreef:

    Een maarts viooltje in december nu bloeien er ook nog steeds bloemetjes campanula tot de vorst erover komt dan… Alles is anders zo windkracht 10 ineens bladstil. Ik merk dat ik daar naar snak stilte.

    Viola odorata

    Zo plots stond jij daar te bloeien
    Zomaar langszij het achterpad
    Tere vroege lente bode, daar-
    In de warme december zon
    Blauwviolet paars bloem…
    Je lentegeuren vervlogen in
    Vergeefse pogingen verspreid
    Stil van vreugde stille dromen
    Over jouw kleine winterlentegroet
    MBvD 6/7 -12-2016

Deel dit verhaal:
Schrijf je in voor de nieuwsbrief

Krijg wekelijks inspiratie en praktische tips over geloof in je dagelijks leven in je mailbox.
Wij zullen je gegevens niet aan derden doorgeven.
Nieuwsbrief