Winnie Mandela: het ongemak van de strijd tegen het kwaad

De nagedachtenis aan Winnie Mandela (81), die gisteren overleed, is wat ongemakkelijk. De vrouw die het anti-apartheidsverzet een gezicht gaf toen haar man Nelson gevangen zat, was ook hard en onverzoenlijk. Haar methoden van verzet werden in de loop der tijd erg gewelddadig. Hoe zal er over haar geoordeeld worden?

Onaantastbaar

Winnie Mandela is voor mij in eerste instantie het onvermoeibare gezicht van de gewone zwarte Zuid-Afrikaan in de strijd tegen de apartheid. Ze leek onaantastbaar te zijn. Ook tijdens haar verbanning naar het afgelegen Brandfort wist ze steeds weer de aandacht te trekken, en de arme en verdrukte een stem te geven. Het apartheidsregime kreeg geen vat op haar. Winnie Mandela was zo’n charismatisch leider waar je niet zomaar omheen kunt en ook niet vanaf kunt.

Verhard

Het regime heeft haar wel geraakt. Niet alleen met de verbanning wat ze een leven als in een gevangenis noemde, maar ook met marteling en eenzame opsluiting. Het moet een ware hel geweest zijn. Het heeft haar verhard. Haar methoden van verzet werden militanter en onverzoenlijker.

Methoden van de vijand

Haar werd eens gevraagd of zij iemand zou kunnen doodschieten. Ze antwoordde zonder letterlijk ja te zeggen dat ze na het geweld dat ze de politie had zien plegen bij de rellen in de townships, ervan overtuigd was dat de vijand met dezelfde methoden moest worden bestreden. Het is het duivelse dilemma van elk verzet tegen een evenzeer duivelse macht: neem je de methoden van je vijand over? Het vraagt ook om grote bescheidenheid van wie er van buitenaf of achteraf over oordeelt: wat zou jij doen als je er middenin zat?

Met mate

Het duivelse dilemma is misschien ook wel waar dan nog de grens ligt. Niet alleen in wat je doet, maar ook hoe vaak, hoe lang en hoe erg. Hoe ver ga je? En dan gaat het me niet eens om het enkele geval van de ontvoering en mishandeling en van de pas 14-jarige ANC-activist James ‘Stompie’ Moeketsi Seipei eind jaren tachtig en zijn gewelddadige dood. Ik weet niet wat daar precies gebeurd is en we zullen het waarschijnlijk nooit weten. Maar het speelde in de volstrekt onduidelijke situatie waarin politie-informanten en een steeds gewelddadig verzet steeds verder de grenzen opzochten, en er overheen gingen.

Zwartboek

Het doet me denken aan de film Zwartboek, waarin hoofdrolspeelster Carice van Houten volstrekt gedesoriënteerd raakt als vrienden vijanden blijken te zijn en zo niet meer weet wie ze nog kan vertrouwen. Wat is dan goed, en wat is dan kwaad? Wat is waarheid?

Waarheid

Wat is de graadmeter in hoeverre je kwaad met kwaad mag bestrijden? Misschien is die graadmeter wel in hoeverre je in je eigen waarheid gaat geloven. Want de waarheid vertroebelt in de strijd tussen goed en kwaad. Laat je je nog kritisch bevragen? Kun je je handelen nog spiegelen aan de waarheid waarin je wilt geloven, de waarheid van God? ‘Wat is waarheid?’ hebben we uit de mond van Pilatus gehoord op Goede Vrijdag. Ik weet het niet, en in zo’n situatie zou ik het al helemaal niet weten. Zou ik me dan nog durven laten leiden, inspireren en bekritiseren door de waarheid van God, die soms ook hard is en onverzoenlijk, omdat het kwaad moet worden bestreden?

Onverzoenlijk

Het ongemak dat ik voel bij de nagedachtenis van Winnie Mandela zit misschien niet eens in het geweld, maar in haar onverzoenlijkheid. Los van dat er meer speelde tussen Nelson en Winnie, zal dat ook meegespeeld hebben in hun verwijdering na de vrijlating van Nelson Mandela. Uiteindelijk zijn ze gescheiden. Nelson Mandela geloofde in de regenboog-natie. En hij geloofde in verzoening. Winnie leek dat stadium voorbij te zijn. Misschien had ze teveel gezien en meegemaakt. Ze bleef daarmee wel een stem geven aan de arme Zuid-Afrikaan die nog steeds niet vrij en veilig is.

Het is te vroeg om te oordelen. Dat is aan de geschiedenis, en aan God. Nu horen we dat iemand die veel geleden heeft is gestorven. Moge zij rusten in vrede.

Reageren

Reacties

Deel dit verhaal:
Otto Grevink

Geschreven door:

Zoeken:

Populaire berichten

Kaarsjes:
Bekijk meer kaarsjes
Steek zelf een kaarsje aan
Kaars